Etykiety na opakowaniach żywności- czy są ważne dla konsumentów?
Zespół kompulsywnego objadania się
2022-11-12
Dominująca na współczesnych rynkach wysoko przetworzona żywność szeroko przyczynia się do wzrostu zachorowań na choroby dietozależne, takie jak: cukrzyca, osteoporoza, choroby serca, otyłość czy nowotwory. Żywność ta zawiera także nieszkodliwe substancje, które mogą powodować zaburzenia zdrowia u wrażliwych na nie konsumentów. Wielu przedstawicieli młodego pokolenia wykazuje postawy proekologiczne i świadomie ustala swoją dietę. Wszystkie te czynniki powodują, że współcześni konsumenci oczekują informacji na temat żywności w celu racjonalnego budowania diety.
Wychodząc naprzeciw tym oczekiwaniom, wiele państw określa zasady tworzenia etykiet żywności co do formy i treści informacji na niej zawartych. Unia Europejska także opracowała przepisy prawa regulujące zasady informowania konsumentów o żywności. Celem poniższego wpisu jest przedstawienie zasad etykietowania żywności oraz treści, jakie mogą one zawierać, na podstawie źródeł unijnego i krajowego prawa żywnościowego.
Obowiązkowe informacje na etykietach żywności
Informacje zawarte na etykietach, są podzielone na dwie zasadnicze grupy: obowiązkowe i dobrowolne.
Te pierwsze zawierają trzy kategorie informacji:
a) o tożsamości, składzie i cechach środka spożywczego,
b) o ochronie zdrowia konsumentów i bezpiecznym stosowaniu danego środka spożywczego, a w szczególności dane na temat: – cech składu i potencjalnej szkodliwości dla zdrowia niektórych konsumentów, – trwałości, przechowywania i bezpieczeństwa użycia, – skutków zdrowotnych spożywania danego środka spożywczego,
c) informacje o charakterystyce żywieniowej, w tym o szczególnych wymogach dietetycznych, umożliwiające konsumentom podejmowanie świadomych wyborów.
W ujęciu szczegółowym na etykietach żywności muszą być podane:
a) nazwa żywności,
b) wykaz składników,
c) wszelkie składniki alergogenne i substancje dodatkowe dozwolone,
d) ilość określonych składników lub ich kategorii,
e) ilość netto żywności,
f) data minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia,
g) wszelkie specjalne warunki przechowywania lub warunki użycia,
h) nazwa lub firma i adres podmiotu wprowadzającego na rynek produkt spożywczy,
i) kraj lub miejsce pochodzenia żywności (jeśli zachodzi taka konieczność),
j) instrukcja użycia (jeśli zachodzi taka konieczność),
k) zawartość objętościowa alkoholu w napojach o zawartości alkoholu powyżej 1,2%,
l) informacja o wartości odżywczej.
Dane szczegółowe przedstawione wyżej mogą być określane słownie i liczbowo, a także za pomocą piktogramów lub symboli w celu ułatwienia przekazu konsumentom istotnych danych umożliwiających podejmowanie decyzji żywieniowych.
a) termin przydatności do spożycia – służy do znakowania produktów podatnych na szybki rozwój mikroflory. Są to produkty świeże lub poddane delikatnym procesom obróbki termicznej, np. przetwory mleczarskie lub wędliny. Spożycie tego rodzaju produktów spożywczych po wyznaczonym terminie może zagrażać zdrowiu konsumentów. Po przekroczeniu tego terminu produkty muszą być uznane za niezdatne do spożycia;
b) data minimalnej trwałości – termin, do którego mogą być bezpiecznie spożywane produkty spożywcze charakteryzujące się długą trwałością ze względu na swoje cechy, a w szczególności zastosowaną obróbkę termiczną. Do tej grupy produktów zaliczane są przetwory spożywcze mało podatne na rozkład mikrobiologiczny. Po przekroczeniu tego terminu produkty muszą być jednak wycofane ze sklepów i uznane za niezdatne do spożycia;
c) alergogeny – produkty spożywcze, które mogą wywoływać u niektórych konsumentów reakcje alergiczne. W takich przypadkach już niewielka ilość produktu alergogennego może wywołać tak gwałtowne reakcje, że jedynie szybka interwencja lekarska może uratować życie konsumenta;
d) substancje dodatkowe dozwolone – liczna grupa substancji chemicznych dodawanych do żywności w celu zapewnienia jej określonych właściwości. Substancje dodatkowe dozwolone w żywności oznaczane są na etykietach kodem składającym się z litery E oraz trzy- lub czterocyfrowej liczby, a także nazwą chemiczną.
Dobrowolne informacje na etykietach żywności
Informacje na temat żywności przekazywane na zasadzie dobrowolności muszą spełniać następujące wymogi:
– nie mogą wprowadzać konsumenta w błąd,
– nie mogą być niejednoznaczne ani dezorientować konsumenta,
– w stosownych przypadkach muszą być oparte na odpowiednich danych naukowych
Coraz powszechniejszy problem otyłości, obserwowany w społeczeństwach państw rozwiniętych, stanowi wyzwanie dla służb ochrony zdrowia, dietetyków, producentów i wielu innych organizacji. Jednym z rozwiązań tego problemu jest edukacja konsumentów w tym zakresie i przekaz informacji na temat składu, charakteru nabywanej i spożywanej żywności, a przede wszystkim jej wpływu na zdrowie – wszystko po to, by konsumenci świadomie i racjonalnie budowali odpowiednie diety. Pomimo opracowania racjonalnych przepisów dotyczących znakowania żywności powstaje pytanie, czy konsumenci czytają etykiety i rozumieją ich treść. Wielość i poziom złożoności informacji zawartych na etykietach żywności przyczynia się często do rezygnacji z ich czytania i analizowania. Próbą rozwiązania tego problemu jest koncepcja zastosowania przekazu graficznego w postaci „świateł drogowych” (street lights). Podobnie jak w przypadku świateł sygnalizacji drogowej, system przewiduje użycie trzech kolorów: zielonego, pomarańczowego i czerwonego. Istotne z perspektywy żywieniowej składniki, takie jak: tłuszcz, tłuszcze nasycone, cukier oraz sól, określone są na etykietach wartościami liczbowymi oraz figurami geometrycznymi w jednym z trzech podanych kolorów. Kolorem zielonym zaznaczone są te składniki, których ilość w 100 g produktu lub porcji nie przekracza zaleceń żywieniowych, pomarańczowym – te, których poziom jest umiarkowany, a czerwonym – wysoki (tab. 1). Przyjęcie takiego rozwiązania pozwala konsumentowi na szybką ocenę wartości biologicznej produktu oraz podjęcie racjonalnej decyzji co do zakupu.
