Rola spożywania posiłków rodzinnych w kształtowaniu prawidłowych wzorców u dzieci

Rodzina, stanowiąca najważniejsze środowisko życia dziecka, kształtuje jego zachowania żywieniowe. W literaturze pojawiło się określenie family food environment (FFE) (środowisko rodziny związane z odżywianiem się). Składa się na nie szereg elementów: preferencje smakowe, zachowania żywieniowe (w tym wspólne spożywanie posiłków), a także inne zachowania i praktyki związane ze spożywaniem posiłków w domu, np. wywieranie presji na dzieci, by zjadały całe porcje (zmuszanie do jedzenia), oglądanie telewizji podczas jedzenia itp. Dostępność określonego typu żywności w domu, praktyki żywieniowe stosowane wobec dzieci oraz zachowania żywieniowe rodziców determinują zachowania żywieniowe dzieci na zasadzie ich modelowania. Mogą one w efekcie tworzyć środowisko sprzyjające nadwadze i otyłości lub chroniące przez nią, zarówno rodziców, jak i dzieci.

Podstawową zaletą spożywania wspólnych posiłków w rodzinnym gronie jest to, że są one powtarzalne, regularne i dla większości dzieci stanowią one codzienne, rutynowe doświadczenie. Dzieci w ten sposób uczą się, że spożywany posiłek jest wspólną celebracją. W łatwy i naturalny sposób zacieśniają się więzi między członkami rodziny. Badania wykazują, że dzieci które regularnie spożywają posiłki wspólnie z resztą rodziny w swoim domu, spędzają tam więcej czasu i częściej czytają dla przyjemności. Dzieci, które regularnie spożywają rodzinne posiłki, są mniej skłonne do palenia papierosów, picia alkoholu i zażywania narkotyków, a także rzadziej mają myśli samobójcze. Drugą cechą rodzinnych interakcji podczas jedzenia jest ilość kontroli, czy ingerencji rodziców w stosunku do dzieci. Badania wskazują, że wysoki wskaźnik oglądania telewizji przy jedzeniu jest skorelowany z wyższą konsumpcją pizzy i przekąsek słodkich lub słonych, a mniejszą konsumpcją warzyw i owoców przez dzieci. Naturalnym dla dziecka będzie zachowanie, które odrzuca myśl o spożywanym posiłku na rzecz przebodźcowanego ekranu. Wspólne spożywanie posiłków pozwala również rodzicom kontrolować ilość zjedzonego pokarmu przez dziecko. Udowodnione jest stwierdzenie, że rodzice są odbiciem lustrzanym dla swoich dzieci, dlatego tym większą zachęta jest, by wprowadzić zdrowe nawyki żywieniowe dla całej rodziny.

Domowe posiłki zawierają w sobie wiele zalet oraz naturalnych konsekwencji, związanych z tzw. rodzinnym środowiskiem żywieniowym takich jak: planowanie, zakupy, przygotowywanie i spożywanie, które dla rodziców stanowią pole do wskazywania zdrowych nawyków i zachowań żywieniowych oraz umożliwiają udostępnianie dzieciom zdrowego jedzenia. Zabierając dziecko na zakupy, zachęcajmy je, by przed włożeniem produktu do koszyka, przeczytały skład danego produktu. Często jest tak, że chodząc na zakupy mamy swoje „nawyki zakupowe”. W praktyce wygląda to tak, że nie zastanawiając się wkładamy do koszyka nasze ulubione, najczęściej kupowane produkty. Rzadko kiedy widzę w sklepie, by ktoś zatrzymał się na chwile, by sprawdzić skład danego produktu. A co dopiero dzieci…

Dlatego w trakcie posiłku rodzice dostarczają pozytywnych lub negatywnych wzorców pobierania pokarmu. Wspólne posiłki przekładają się nie tylko na jakość konsumowanego jedzenia. Badania pokazują, że nastolatki z rodzin, w których posiłki są priorytetem i przebiegają w przyjaznej atmosferze, mają uporządkowaną strukturę i są mniej skłonne do angażowania się w niekorzystne zachowania żywieniowe.

Często bywa mimo wszystko tak, że rodzice pragną, by ich dziecko jadło „zdrowe produkty”.

Rodzice używają różnych technik oraz strategie, by uzyskać pożądany przez nich oczekiwany wynik.

-wywieranie presji („jak nie zjesz brokuła to nie dostaniesz cukierka”)

-zachęcanie nagrodami (jak zjesz brokuła to dostaniesz później cukierka”)

-emocjonalne karmienie („zjedz jeszcze jedną łyżeczkę za mamusię/tatusia”)

Te i wiele innych przykładów pokazują jednak, że chociaż w krótkiej perspektywie strategia ta może zwiększyć konsumpcję, w dłuższej – przyczynia się do unikania tych produktów. Takie praktyki dodatkowo osłabiają naturalną wewnętrzną motywację dziecka do jedzenia konkretnego produktu.

1. Tatoń J., Czech A., Bernas M.: Otyłość. Zespół metaboliczny. Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.

2. Swinburn B., Egger G.: !e runaway weight gain train: too many accelerators, not enough brakes. MBJ 2004, 329, 737-739.

3. Swinburn B., Egger G.: Preventive strategies against weight gain and obesity. Obesity Rev. 2002, 3, 289-301.

4. Crawford D., Ball K.: Behavioural determinants of the obesity epidemic. Asia Pac J. Clin. Nutr. 2002, 11(Suppl 8), S718-721. 5. Hill J.O., Peters J.C.: Environmental contributions to the obesity epidemic. Science 1998, 280, 1371-1374. 6. Campbell K.J., Crawford D.A., Ball K.: Family and food environment and dietary behaviors likely to promote fatness in 5-6 year-old children. Int. J. Obes. 2006, 30, 1272-1280