Zespół kompulsywnego objadania się

Jedzenie kompulsywne (BE) jest definiowane, jako spożywanie dużych ilości jedzenia w stosunkowo krótkim czasie, przy jednoczesnym poczuciu utraty kontroli nad ilością spożywanego jedzenia. Amerykańskie Stowarzyszenie Psychiatryczne wymaga spełnienia obu kryteriów, aby móc rozpoznać u osoby zespół kompulsywnego jedzenia. Obecność obu wymienionych kryteriów jest również opisywana jako epizody „obiektywnego objadania się”, gdzie słowo „obiektywne” odnosi się do obiektywnie dużych ilości jedzenia spożytych podczas epizodu jedzenia kompulsywnego. Poczucie braku kontroli może być opisane jako poczucie, że objadająca się osoba nie jest w stanie przestać jeść, gdy już zacznie lub też że osoba jest ‘zmuszona” by jeść. Jedzenie kompulsywne może się objawiać, jako symptom, lub jako część zespołu. Jeśli napady objadania się zaczynają się pojawiać regularnie, to jest, co najmniej raz w tygodniu przez minimalny okres trzech miesięcy, może prowadzić to zaburzeń takich jak bulimii (BN), zespół jedzenia kompulsywnego (BED) czy zespołu nocnego jedzenia (NES). Kompulsywnemu jedzeniu u osób z nadwagą rzadko towarzyszą mechanizmy kompensacji (tj. np. prowokowanie wymiotów po epizodzie).

BED najczęściej rozpoczyna się w adolescencji lub wczesnej dorosłości, ale znane są również przypadki późniejszych początków. U dorosłych zmagających się z otyłością spowodowaną kompulsywnym objadaniem się zaburzenie to ma już utrwalony charakter nerwicowy. Stanowi jedyną ucieczkę od lęków i stresów oraz nagrodę za niepowodzenia. Jest także swoistym pocieszycielem oraz może się stać swego rodzaju substytutem miłości. Najbardziej narażone na to zaburzenie są osoby z niską samoświadomością, nieposiadające umiejętności konstruktywnego radzenia sobie ze stresem. Wynikające z wewnętrznego przymusu nadmierne spożywanie wysokokalorycznych pokarmów połączone jest z częstym stosowaniem diet odchudzających. Prowadzi to do wycofywania się z życia towarzyskiego oraz zaprzestania jakiejkolwiek aktywności fizycznej. Stopniowe przybieranie na wadze powoduje coraz większe zaabsorbowanie problemami związanymi z jedzeniem oraz własnym wyglądem, co z kolei nasila złe samopoczucie i pogłębia niską samoocenę.

Kryteria spełniające definicje Kompulsywnego Objadania (w ciągu tygodnia):
■ łagodny – 1-3 epizody,
■ umiarkowany – 4-7 epizodów,
■ ciężki – 8-13 epizodów,
■ bardzo ciężki – 14 epizodów lub więcej

Towarzyszy temu także poczucie utraty kontroli w trakcie jedzenia dotyczącej np. jego ilości lub niemożliwości zatrzymania się. Kolejnym kryterium jest manifestacja podczas epizodów objadania się przynajmniej trzech cech spośród wymienionych:
■ szybszego niż u większości osób tempa jedzenia,
■ konsumowania dużych ilości pożywienia mimo nieodczuwania fizycznego głodu,
■ spożywania pokarmu aż do nieprzyjemnego uczucia przejedzenia,
■ samotnego jedzenia związanego z poczuciem spożywania nadmiernej ilości pokarmów, co powoduje uczucie wstydu, odrazy do samego siebie, poczucie winy lub przygnębienia po napadzie objadania się.

Neurofizjologia kompulsywnego jedzenia

Dużą rolę w kompulsywnym objadaniu się odgrywają zaburzenia neurochemiczne związane m.in. z nieprawidłową interakcją czynników metabolicznych i hormonalnych z mechanizmami neuroregulacyjnymi ośrodkowego układu nerwowego. Białkowe neuroprzekaźniki odpowiadające za wzrost łaknienia to m.in. białko agouti (AgRP), neuropeptyd Y (NPY), hormon melanocytotropowy (MCH) oraz grelina. Wpływają one także na aktywność osi podwzgórzowo-przysadkowo-obwodowej. Za stymulacją łaknienia może stać także zwiększona aktywność układu GABA-ergicznego, dopaminergicznego oraz α2 -adrenergicznego, co wiąże się także z funkcjonowaniem „szlaku mezolimbicznego biegnącego z pola brzusznego nakrywki (VTA) do jądra półleżącego przegrody (NAC)”, czyli tzw. układu nagrody. Dopamina wydzielana nadmiernie powoduje nieadekwatnie silne odczuwanie przyjemności, a to następnie pociąga za sobą poszukiwanie kolejnych wzmacniających bodźców. Obniżone stężenie serotoniny może natomiast być jedną z przyczyn zwiększonej reaktywności względem hedonistycznych właściwości pożywienia.

Jedzenie kompulsywne u dzieci i młodzieży

U dzieci i młodzieży skala badań nad przedstawieniem pojęcia jedzenia kompulsywnego, wzrosła w przeciągu ostatniej dekady. Ważne jest by pojąć znaczenie wykrywania BE u dzieci, ponieważ wiele programów do walki z otyłością nie jest dostosowanych do leczenia objawów zaburzeń odżywiania. Krótkoterminowo, w niektórych badaniach interwencyjnych zaobserwowano redukcję w rozmaitych miernikach zaburzeń odżywiania, jednak te działania nigdy nie okazywały się mieć wpływów długofalowych. Jednocześnie dla wielu profesjonalistów tj. dietetyków, lekarzy rodzinnych i pediatrów rozumienie i leczenie tych problemów związanych z napadami kompulsywnego jedzenia okazywało się problematyczne, zwłaszcza, gdy powiązane było z innymi czynnikami psychologicznymi.
W porównaniu z młodzieżą o prawidłowej masie ciała, dzieci z nadwagą wydają się być narażone na większe ryzyko wystąpienia epizodów napadowego objadania się. Ze względu na wysoki wskaźnik rozpowszechnienia, jego stabilność w czasie, związek z innymi zaburzeniami odżywiania (jak sztywna dieta), a także inne psychopatologie (np. depresja) i przyrost masy ciała w czasie, BE może służyć jako ważny składnik skriningu i terapii nadwagi u dzieci i młodzieży.

1. Kupeli N, Norton S, Chilcot J, Campbell IC, Schmidt UH, Troop NA (2017). Affect systems, changes in body mass index, disordered eating and stress: an 18-month longitudinal study in women. Health Psychology and Behavioral Medicine, https://doi.org/10.1080/21642850.2017.1316667
2. Cossrow N, Pawaskar M, Witt EA, Ming EE, Victor TW, Herman BK, Wadden TA, Erder MH. Estimating the Prevalence of Binge Eating Disorder in a Community Sample From the United States: Compating DSM-IV-TR and DSM-5 Criteria. Journal of Clinical Psychiatry 2016;77(8):968-74, https://doi. org/10.4088/JCP.15m10059
3. Banach J, Szymańska J. Zespół gwałtownego objadania się – stan wiedzy. Current Problems of Psychiatry 2011;12(3):318-21
4. Markowska-Regulska K (2014). Strategie radzenia sobie z lękiem u osób z zaburzeniami odżywiania. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Medycznego
5. L. Goossens, C.Breat. Objadać się czy nie objadać? Oto jest Pytanie. The ECOG’s eBook on Child and Adolescent Obesity. Źródło: ebook.ecog-obesity.e